Credits: Sytse Schoustra

De Brandaris: de oudste vuurtoren van het land

De Brandaris is al ruim vierhonderd jaar dé blikvanger van Terschelling. De Brandaris is het eerste dat je ziet als je met de boot naar Terschelling komt. En ook het laatste als je weer wegvaart. Hieronder lees je wat je altijd al had willen weten over de populaire vuurtoren.

  1. De markante vuurtoren is het 53,7 meter hoge baken van Terschelling. Het vierkante bouwwerk is de oudste vuurtoren van Nederland, en de drie na hoogste van de totaal elf grote lichttorens in het land. Na schemering kun je elke vijf seconden het licht van de Brandaris zien schijnen over de zee en het eiland. Al vanaf 54 kilometer ver is dit licht van de Brandaris zichtbaar.
  2. Over de herkomst van de naam Brandaris doen enkele verhalen de ronde. Sommige bronnen zeggen dat het baken al sinds de Middeleeuwen de heilige Sint Brandarius (ook wel Sint Brandaan) als naamgever heeft. Het dorp West-Terschelling was in die tijd nog naar deze heilige vernoemd. Andere verhalen vertellen dat de vuurtoren is vernoemd naar de Ierse Sint Brandaan van Clonfert, die bekend stond om zijn zeereizen.
  3. De huidige Brandaris is de derde vuurtoren die op het eiland is gebouwd. De eerste verrees in 1323 op verzoek van de stad Kampen. De vloot van de Hanzestad voer veelvuldig via de Zuiderzee langs Terschelling naar de Noordzee en had belang bij eijn merke op deze route – een goede markering voor de zeelieden. Vanaf de Noordzee lijken de Waddeneilanden immers veel op elkaar. De vuurtoren moest hen bovendien ’s nachts en bij stormen behoeden. Kampen betaalde mee aan de bouw. Als dank mochten de Kamper zeevaarders gratis aanmeren op Terschelling. De eerste Brandaris stond echter te dicht bij zee en stortte in 1570 in het water. Het duurde tot 1593 totdat werd begonnen met de bouw van een tweede Brandaris. Door de slechte bouwmaterialen kon de bouw hiervan niet eens worden beëindigd; de toren zakte in elkaar. Met betere materialen werd een derde toren gebouwd. Het huidige Terschellinger bouwwerk waakt al sinds 1594 over het eiland en zee.
  4. Wist je dat de beroemde Terschellinger zeevaarder en ontdekkingsreiziger Willem Barentsz de Brandaris in zijn huidige vorm nog met eigen ogen moet hebben gezien? Hij vertrok in 1594 en in 1596 voor zijn expedities om de noord.
  5. Een officiële vuurtoren is de Brandaris niet, omdat er nooit echt vuur bovenop de toren heeft gebrand. Dat was te gevaarlijk vanwege de houten overkapping. Eerst werkte de vuurtoren daarom met lantarens met kaarsen. Deze lantarens gaven echter niet genoeg licht en dus staken de Terschellingers ’s nachts vuurbakens in de duinen aan. De toren was toen alleen een dagbaken.
  6. De vuurtoren ging mee met zijn tijd. In 1834 kreeg de Brandaris een lichthuis met een vuurtorenlicht dat langzaam rond draaide. En in 1920 was het de eerste vuurtoren met een gloeilamp met een doorsnee van 30 centimeter. Philips ontwikkelde deze lamp speciaal voor de Terschellinger vuurtoren. Inmiddels werkt de vuurtoren helemaal automatisch.
  7. Sinds 1985 is de Brandaris een Rijksmonument en sinds 1989 dient hij bovendien als Centrale Meldpost Waddenzee. Dit betekent dat vuurtorenwachters met moderne apparatuur vanaf de Brandaris de Waddenzee 24 uur per dag in de gaten houden. En zodra het schemerig wordt doet de vuurtoren zijn werk voor het vaarverkeer op de Wadden- en Noordzee. Dan zie je al van ver het licht over het eiland draaien.
  8. De vuurtoren heeft een speciale vogelverlichting. Deze voorkomt dat vogels ’s nachts tegen de toren aanvliegen.
  9. De bakstenen toren telt zeven verdiepingen en 225 treden. Sinds 1970 heeft de toren ook een lift. Alleen de vuurtorenwachters mogen deze gebruiken, want de vuurtoren is niet toegankelijk voor publiek. Bovenop staat namelijk veel kostbare apparatuur. Je kunt het eiland dus helaas niet van bovenaf bewonderen. Gelukkig kun je heel ver op zee en op bijna hele eiland wel genieten van het uitzicht op de Brandaris zelf.
  10. Wil je toch de Brandaris op? Je kunt er trouwen op de eerste verdieping. Deze is toegankelijk via een stenen wenteltrap en biedt ruimte aan hooguit twintig personen (inclusief bruidspaar).  

Tip: Wil je het ja-woord op deze unieke trouwlocatie geven? Bij de Gemeente Terschelling kun je toestemming vragen voor je huwelijk. Houd er wel rekening mee dat je dit minimaal drie maanden van tevoren moet regelen.  

Brandaris
Credits: Sytse Schoustra
Brandaris
Credits: Sytse Schoustra

Leuk artikel?
Bekijk ook: